Recensie: Preventing Blunders in Chess

Je hoort schakers wel eens verzuchten: “Als ik niet zoveel fouten zou maken, was ik een veel sterkere speler!” Een of meer fouten in een partij is nog daaraantoe. Die maken we allemaal en hoeven lang niet altijd dodelijk te zijn. Maar blunders? Die doen pijn. Heel veel pijn.

Het is me zelf te vaak overkomen. Het is hilarisch als je bedenkt dat ik ooit blunderde tegen Can Kabadayi, de al meerdere keren bekroonde auteur van deze prima training (o.a. Chessable-auteur van het jaar 2024). Het was in 2015 bij een weekendtoernooi in Malmö. Ik gaf totaal onnodig een loper weg. Dat was, meen ik me te herinneren, een typisch gevalletje van wat de auteur mobility restrictions noemt.

Met de kennis van nu was dat makkelijk te voorkomen. Waar het in deze training om draait, is dergelijke grote en onnodige fouten te voorkomen. Dat kan prima als we onszelf aanleren telkens een korte blundercheck uit te voeren. Hoe dat werkt leer je in deze Chessable-training.

Wat is een blunder?

De auteur definieert een blunder als een zet die de stelling zodanig verandert dat er een winnende tactische mogelijkheid voor jouw tegenstander ontstaat. Dit verschilt van het simpelweg niet opmerken van een bestaande tactische dreiging van de tegenstander. Het gaat erom dat jouw zet de stelling actief verslechtert. Er is een belangrijk onderscheid tussen twee processen:

Een dreiging over het hoofd zien – Niet de zet van een tegenstander zien die een tactisch probleem voor je creëert.
Blunderen – Jouw zet verandert de stelling op zo’n manier dat de tegenstander een beslissende tactische kans krijgt.

Waar het om draait is de eigen manier van denken aanpassen. Alert zijn en goed kijken naar de mogelijkheden die je tegenstander krijgt wanneer u een zet speelt. Zoiets moet men zich eigen maken. Een prima idee is om regelmatig (dagelijks) een aantal puzzels op te lossen en jezelf telkens af te vragen: wat verandert er in een stelling na mijn zet? Daarbij is de door de auteur bedachte checklijst een uitermate handig hulpmiddel.

CLAMP

In deze training draait om het “CLAMP-concept”. CLAMP is een afkorting voor:

Checks (schaakjes)
Loose pieces and loose squares (ongedekte of onvoldoende gedekte stukken en velden)
Alignment (het woordenboek vertaalt het met “uitlijningen”, maar dat dekt naar mijn smaak de lading niet. Zie de toelichting hieronder).
Mobility restrictions (beperkingen in mobiliteit van stukken)
Passed pawns (vrijpionnen)

Het begrip alignment verdient een nadere toelichting. Alignments ontstaan wanneer stukken bijvoorbeeld op één lijn, rij of diagonaal staan (penningen). Maar het kan ook zijn dat de aangevallen stukken binnen het bereik van een paard (paardvork) of een pion zijn. De auteur werkt dit thema prima uit. Bij iedere opgave komt hij erop terug en geeft aan wat de oorzaak van een blunder was.

Veel nuttige oefeningen

Na de gebruikelijke introductie zet de auteur de student al snel aan het werk. Het begint met een aantal grappige opgaven. Het is de bedoeling dat we met een stuk meerdere zetten doen om zodoende schaak te kunnen geven. Dit is een bijzonder leuke oefening in het trainen van ‘bordvisie’. Een voorbeeld. Zie onderstaande, onconventionele stelling. Het is de bedoeling dat je met de loper zet en in maximaal 4 zetten schaak geeft. Doe het op zo’n manier dat de loper niet genomen kan worden door de zwarte stukken.